Irungo Udal Artxiboa Historia |  Kokalekua | Instalazioak | Zerbitzuak | Kontserbazioa | Tipologia | Loturak | Fototeka | Historiko funtsa

 

 

Udal Artxiboan dagoen dokumentazioa liburuaren eta espedientearen formatoetan aurkezten da nagusiki. Liburuaren formatoa duten dokumentu gehienak Udalbatzaren Osoko Bilkuren, Udal Gobernu Batzorde Iraunkorren eta Batzarren Akta-Liburuak dira. Liburuaren formatoan aurki daitekeen beste dokumentu bat Irungo Hiria Hondarribiko Jurisdizkzio Zibil eta Kriminaletik Bereizteko Errege Zedula da, 1766. urtekoa, herriaren historiarentzat dokumentu garrantzitsua benetan.

 

Espedientea, berriz, dokumentu multzo ordenatua da (akordioak, frogak, jakinarazpenak, diktamenak.), eta espediente horiek aurrekari eta oinarri gisa erabiltzen dira erabaki administratiboak hartzeko. Era askotako espedienteak daude Artxiboan: pertsonalak, obren, kontratazioen, desjabetzeen, feria eta azoken espedienteak. Dokumentu horiek kutxetan eta paper-sortetan (ehunezko lokarriez lotutako dokumentu-multzoak) biltzen dira, eta Artxiboko deposituetako apalategietan daude.

Paleografia Artxibogintzarako zientzia lagungarria da eta antzinako letren azterketaz arduratzen den. Era askotakoak dira mendeetan zehar erabilitako idazkera-motak. Ezagunen artean daude diplomatikoa, prozesala, karolina, untziala, bisigotikoa, gotikoa eta etzana, historiaren une bakoitzeko beharrak asetzeko sortuak.
Udal Artxiboaren Fondo Historikoa batez ere XVIII., XIX. eta XX. mendeetako dokumentazioaz osatuta dago, eta dokumentazio hori nagusiki letra prozesalarekin idatzia dago.
Letra-mota honen modalitateen artean, aipagarri dira, jatorrizko prozesala, biribildutako prozesala, italikaren eraginpeko prozesala eta kateaturiko prozesala. Fondo Historikoan badira horiek baino lehenagoko dokumentuak ere, XIV. eta XVII. mende artekoak. Hauek beste letra-mota batean idatzita daude, nagusiki gotikoa eta gortekoa. Gaztelako letra gotiko biribilaren adibide bat Hondarribiarekin hainbat mendiren jabetzaren inguruan pizturiko Auziari buruzko Errege Erabakian ageri dena da (1542).

Mendeen joanean bilakaera handia ezagutu dute idazteko euskarri-motek. Erabili diren materialen artean egur eta zeramika-puskak daude lehenengo, argizarizko tabletak, papiroa, pergaminoa eta papera gero, eta euskarri informatiko berriak azkenik. Udal Artxiboan dauden dokumentu gehienak paperean daude. Papera egiteko prozesuak aldatu egin dira urteetan zehar. Paperak Txinan du jatorria eta nagusiki zatar eta landare-substantzia haritsuez egina zegoen. Arabiarrek ekarri zuten papera Europara. Artxiboan badira, bestalde, pergaminoan idatziriko dokumentu batzuk ere. Pergamino horiek animalien larruez eginak dira (ileak kenduta), larrua ondu gabe edo azaletik ondua dute, tentsioan edukita idortu dira, eta nagusiki Erdi Aroan erabiltzen zen. Pergaminoa egiteko animalien larruak erabiltzen dira (ahuntza, txahala, aharia edo kalitate txarragokoa, txerria edo behia), eta larru horiei tratamendu-prozesu luze bat ematen zaie (uretan busti, karea bota, ilea behin eta berriz moztu, bastidoreetan idortu.).