Serapio Mugica artxibozainak Udal Artxiboa antolatzeko egitekoan (1897-1898) bildu zituen datuen arabera, gudaroste frantsesek mugaz alde honetara egindako inbasioetan suntsitu ziren Artxiboko dokumenturik zaharrenak.

	Urte horretako ordenantzen arabera, Elizako artxiboan gorde behar ziren herriaren eskriturak (inbentariora jasoak). Zinpeko batek eta Diputatu batek artxibo horretako giltza bana zuten. Serapio Mugicak artxiboari buruz eskaintzen duen daturik zaharrena XVII. mendearen erdialdekoa da. Izan ere, 1648. urtean, lagun batzuek eginiko mesede bati esker eta ehun errealen truke, Artxiboko dokumentu batzuk berreskuratu ziren Frantzian. Dokumentu horiek seguru asko 1638. urtean eramango zituzten, Irun eta Hondarribia suntsitu zituen inbasio frantsesean, alegia.
	1766. urtean Irun Hondarribitik bereizi zenean, Artxiboa Sakristiatik Dorretxera eramateko erabakia hartu zen, izan ere sakristian ez zegoen Hondarribiko hiritik ekarriko ziren dokumentu guztiak jasotzeko aski lekurik.
	1767ko abenduko 27an eginiko bilkuran, Artxiboko dokumentuak Junkaleko Elizako Sakristiatik ateratzeko eta leku erosoago batera eramateko erabakia hartu zen; bestalde, dokumentu horiek Labezarra izeneko kanpandorrean zegoen lehenengo piezara eramateko erabakia hartu zen.
	Udaletxean, 1796. urtean, Artxiboarentzako armairu bat egiteko eta dokumentuak pergaminoan enkoadernatzeko erabakia hartu zen. Jose berrotaran Eskribauari agindu zitzaion egiteko hori.
	1807. urtean Domingo Olazabal, Juan Antonio Olzabal, Oñako Baroiak eta Jose Joaquin de Escorza jaunek egokitu egin zuten Artxiboa. 1837ko maiatzaren 14an, ingelesek Irun eraso zutenean, kaleetan barrena bota eta barreiatu zituzten artxiboko dokumentuak oro, eta desagertu egin zen 1766. urteaz geroztik Irungo Unibertsitatea jurisdikzio zubil eta kriminalaren jabe zela egiaztatzen zuen Errege zedula. 1841ean Juan Justo de Mocorrea Presbiteroak, aitorpen-sekretupean jaso ondoren, itzuli egin zuen Errege zedula hori. 1843. urtean berriro ere konpondu edo egokitu zuten artxiboa.
	1843. urtean Udalak Artxiboa berriro ere egokitzeko agindua eman zuen.

(gora)

1981eko urriaren hasieran Gipuzkoako Foru Aldundiak zortzi lagun kontratatu zituen praktika-lanak egiteko eta helburua betetzeko xedean. Irungo Udalak, lehenagotik, Artxibo, Liburutegi eta Ikerketa arloetan laguntzaile-plaza bat betetzeko oposizio mugatuko deialdi bat egina zuen, postu hori hutsik baitzegoen Plantilan, baina adostasun batera iritsi ez zirenez, artean ez zuten Artxibozainik izendatu. Udalbatzak, 1982ko abenduaren 17an eginiko osoko bilkuran, artxibozainaren postua onartu zuen, eta Filosofia eta Letretan lizentziatua zen Jose Monje García jaunak eskuratu zuen postu hori. 1987. urte arte udal bulegoetan egon ziren barreiaturik Artxiboko fondoak. Azkenean, Ikust-Alaia Etxeko geletara eraman zuten Artxiboa, eta gaurko egunean, dokumentuak kontserbatzeko ezin baldintza hobeagoak eskaintzen dituzte Ikust-Alaia Etxeko gelek. Azken bost urteotan egitura izaerako aldaketa handiak egin dira Artxiboan. Handitu egin da eta depositu berri bi eta bertan lan egiteko gela bat sortu dira, eta arkitektura izaerako oztopoak desegin dira arranpala baten bidezko sarrera bat egokitu ondoren. Tenperatura eta hezetasuna kontrolpean edukitzeko sistema batez hornituta dago, baita lapurreten aurkako sistema berezi batez ere. Bestalde, suteak hautemateko sistema batez eta automatikoki abiarazten den gas-gailu batez hornituta dago. Gainera, suteen aurkako ateak eta armairu gurpildunak dauzka, ez dira erretzen eta espazioa era egokiago batez aprobetxatzeko aukera ematen dute. Azken honetan, dokumentuak digitalizatzeko (milioitik gora irudi) eta zaharberritzeko lanak eraman dira burura.

(gora)